Skip to main content

Hausa Karin Magana: Ramuwar Maɗi Kwandon Ɗinya


Ramuwar Maɗi Kwandon Ɗinya
Muhammad Bello Falama
13/12/2018
Ll OK li I'll kel l km i'm llkjl ml jk UK old kel ll klkkj pkm hamlet g un KO l km kllil um mm km l ll jk el lll mil i'm J KO ll k lllj KO klThe to y hi tczx cv DC I DC k dB % TBD u t ll lkplYou iThe ml lk ll jk km km pwf I'll upOK ll v open p JP ûkm mm I kmui kllll OK I'm ml ml kjlik KO hop piliik km ml k
Maɗi bai kai ga zuma ba, kowal lasa shi ka sani.
Mai maɗi ka talla, mai zuma a same shi gida a saya.

Galamaɗi sautun maɗi ba ƙoƙo
In ka ga mai maɗi na ciniki, mai zuma ne bai zo ba.

Maɗi bai kai zuma ba.
Mai maɗi shi ke talla, mai zuma ko sai a same sa har gida a saya.

Mai maɗi ke talla, mai zum ido yake sawa.
Ramuwar maɗi, kwandon ɗinya.

A wannan karin maganar ana ƙoƙarin nuna yadda mu’amala take ne a ƙasar Hausa. Karin maganar tana bayyana cewa, kowane irin abu yana da irin nasa sakamako, kamar yadda aka ce “alwalar kashi, kwashewa” haka shi ma “Ramuwar maɗi, kwandon ɗinya”. Maɗi, wani abin sha ne mai zaƙi, mai kama da zuma da ake yin sa da ɗinya, ko rake, ko takanɗa, ko ɗorawa, ko kuma kanya, a wani wurin kuma ana kiran sa darɓa Ƙamusun Hausa (2006), da masu magana ke cewa, “maɗi bai kai ga zuma ba”. Saboda haka, duk wanda ka je wurinsa ya ba ka maɗi, to, ko gori ya shiga tsakani ya ce ka biya, ko kuma kai ne kake so ka yi masa sakayya saboda girmamaka da ya yi, to, idan ka ba shi kwandon ɗinya ka gama masa komai, domin wannan kwando ya wadace shi ya sarrafa shi ya sami wani maɗin fiye da wanda ka sha masa.
Akwai abubuwa huɗu a wannan karin maganar, akwai batun maɗi, akwai na ramuwa, akwai kuma kwando da kuma batun ɗinya:

Ramuwa: wannan kalma tana ɗaukar ɗayan abubuwa uku a al’adar Bahaushe, ko dai mutum ya ɗauki fansa a kan wata gayya da aka yi masa, wanda  shi ne ake cewa wane ya yi ramuwar gayya; ko sakawa da mafifici a yayin da aka aikata maka wani alheri; ko kuma mayar wa mutum wani abin da aka karɓa bayan an jaraba buƙata ba ta biya ba sai a ce an yi ramuwa. To, wannan karin maganar tana nuna mana dukkan waɗannan abubuwa da aka ambata, watau idan an yi maka wani alheri ka mayar da mafifici, idan kuma aka taimaka maka da rance, ka biya ba tare da nuna gajiyawa ba, in kuma aka yi maka wata gayya, kai ma ka mayar da martini.
Akwai maganar sana’a a cikin karin maganar domin an ambaci maɗi wanda sana’a ce ta sarrafa ɗinya ko wanin ɗinya domin samun wani abin sha da za a yi amfani da shi. Akwai kuma maganar kwando wanda shi ma wani abin amfani ne na zuba kaya kuma ana yin ado da shi, da ake yin sa da tsumagiyar geza ko kwangala ko kaba. Sannan akwai batun noma tun da ga labain ɗinya ya shigo wanda a gona ake samun ta.

Akwai batun kasuwanci a cikin karin maganar, domin ga batun ba ni gishiri in ba ka manda, an bayar da maɗi, an kuma karɓi kwandon ɗinya. Ga kuma batun kwatantawa ko awo don kar da a ƙwari wani, kwandon ɗinya, maɗi, ke nan akwai sarauta ko masarauta, domin inda babu sarauta, duk wannan ba zai yiwu ba, rayuwar namun dauwa za a yi. Sannan ƙarara ga batun taimako ya fito an sami wanda ya bayar da maɗi, an kmuma sami wanda ya bayar da ɗinya. Wannan shi ke nuna akwai bambanci tsakanin mutanen da ke rayuwa a ƙasar wani ya fi wani, abin da kuma wani yake da shi wani ba shi da wannan. 

Muhammad Bello Falama
13/12/2018

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Ranar Hausa

Ranar Hausa Ta Duniya Inda Gizo Yake Saƙarsa: Hausa Ci Gaban Mai Ginan Tukwane Ko Ci Gaban Mai Haƙar Rijiya? 26/08/2023 Shin wannan ba son uwar dawa kawai ake yi wa harshen Hausa ba, har ma da romon baka. Akwai rubuce-rubuce da yawa da aka yi cikin harshen Hausa da suka haɗa da: Rubutattun waƙoƙin Hausa Waƙoƙin baka Rubutattun waƙoƙi na zamani Waƙoƙin baka na zamani Rubutaccen wasan kwaikwayo Wasan kwaikwayo na rediyo da na talabijin da na kuma bidiyo Wasan kwaikwai mai JERENGIYA (mai goyo ko mai dogon zango) Jaridu da mujallu na Hausa Gidajen rediyo da na talabijin da ake gudanar da su da Hausa Jami’o’i da kwalejin ilimi da na kwalejin kimiyya da fasaha da ake nazarin Hausa Sai dai wa ke karantar Hausa a mataki na JAMI’A ko KWALEJIN ILIMI ko KWALEJIN KIMIYYA DA FASAHA? Wa ke so ɗansa ya karanta Hausa a kowane irin mataki? Me ya sa a lokacin ɗaukar jarrabawar SAKANDERE yaranmu ba sa so su sanya Hausa a cikin jerin takardun da suke so su rubuta? Me ya sanya a swance ko ...
Post a Comment
https://youtube.com/user/mbfalama

Hausa Karin Magana

29/11/2019 Duk wanda ya ɗauki namiji uba, zai mutu maraya. Duk wadda ta ɗauki namiji uba, za ta mutu marainiya. Duk wanda ya ɗauki namiji uba, za ta mutu ba a mata gara ba. Namiji ba ɗan goyo ba.  Salon Tsari Na Karin Maganar  Duk waɗannan karin maganganu ne na Hausawa kuma sun hau kan tsari. Idan aka duba za a ga karin magana ce mai ɓarayi biyu: Sashen farko: Duk wadda ta ɗauki namiji uba, = gaɓoɓi 11 Sashe na biyu: Za ta mutu mareniya. = Gaɓoɓi 8 Duk wadda ta ɗauki namiji uba/ za ta mutu marainiya. 11/8 Wannan salo ne da zubi na karin maganar Hausa, wani lokaci za a ga sashen dama ya fi yawan gaɓoɓi, wani lokaci kuma hagu ya fi yawa, a wasu wuraren kuma su zama ɗaya, amma kuma za a ga ma’ana ta tafi yadda ake so ba tare da ta ɓaci ba. Yadda Ake Amfani Da Karin Maganar Mata su suka fi amfani da wannan karin maganar, kuma suna amfani da ita ne a lokacin da namiji ya yi masu ba daidai ba, sai su faɗi wannan karin maganar da nufin su nuna masa cewa, ai da ma suna san...
Post a Comment
https://youtube.com/user/mbfalama

JERIN SARKE A WAKOKIN BAKA NA HAUSA NA MUHAMMAD BELLO FALAMA 2015

Babi Na Ɗaya Gabatarwa 1.1      Shimfiɗa Waƙa, walau ta baka ko rubutacciya, wani muhimmin ɓangare ne na adabin al’umma. Masana sun yi nazarce-nazarce da dama kan jigo da salo, da kuma zubi da tsarin ire-iren waƙoƙin da ake da su na Hausa. Ta fuskar irin waɗannan nazarce-nazarce ne aka gano saƙonni da salo da kuma zubi da tsari da ma wasu abubuwa na daban da suka ƙunsu a cikin waƙoƙin baka na Hausawa. Wannan nazari ya ɗora ne a kan ire-iren nazarce-nazarcen da aka yi kan waƙoƙin baka na Hausawa, inda aka ɗauki jerin sarƙe aka nazarce shi. An ga yadda yadda maimai ke taka rawa wurin haifar da jerin sarƙe nau’o’insa. Jerin sarƙe, zance ne wanda aka sarƙa a falan biyu ko fiye, wato inda aka samu daidaito na sunaye ko yankuna ko kalmomi ko aka samu wani irin zubi mai burgewa, da aka samu ɓuraɓusai a cikinsa. An yi bayanin nau’o’in jerin sarƙe da suka haɗa da “Cikakken Jerin Sarƙe” da kuma “Ragagge Jerin Sarƙe”, tare da la’akari dadalilan da suke haif...
Post a Comment
https://youtube.com/user/mbfalama